عفونت پای دیابتی یعنی میکروب‌ها از یک زخم یا ترک وارد بافت‌های پا شده‌اند. نشانه‌ها: قرمزی دور زخم که پخش می‌شود، گرمی و ورم پا، ترشح چرکی یا بدبو، و گاهی تب. در افراد دیابتی ممکن است تب نیاید و چون پا بی‌حس است درد هم کم باشد؛ برای همین عفونت گاهی دیر دیده می‌شود. عفونت خفیف را می‌شود سرپایی درمان کرد، ولی قرمزی بیشتر از ۲ سانتی‌متر، عفونت عمیق یا تب نیاز به درمان فوری دارد.
چرا عفونت در پای دیابتی خطرناک‌تر است؟
- بی‌حسی پا باعث می‌شود بیمار با پای عفونی راه برود و عفونت را به عمق ببرد.
- خون‌رسانی کمتر، رسیدن گلبول‌های سفید و آنتی‌بیوتیک را به زخم سخت می‌کند.
- قند بالا کار سلول‌های دفاعی را ضعیف می‌کند و عفونت قند را بالاتر می‌برد.
- پا ساختار جعبه‌مانند دارد و عفونت می‌تواند در طول تاندون‌ها و بین لایه‌ها سریع پخش شود.
عفونت شایع‌ترین علت بستری و قطع عضو در بیماران با زخم پای دیابتی است. زخمی که عفونت ندارد هم «احتیاطی» آنتی‌بیوتیک نمی‌خواهد.
علائم عفونت پای دیابتی
- قرمزی دور زخم، به‌خصوص اگر هر روز بیشتر شود (عفونتی که در پوست پخش می‌شود: سلولیت پا)
- گرمی، ورم و سفتی پوست اطراف زخم یا کل پا
- درد یا حساسیت تازه در پایی که قبلاً درد نداشت
- ترشح چرکی، کدر یا بدبو
- زخمی که پیش از این خوب می‌شد و ناگهان متوقف شده یا بزرگ‌تر شده
- قند خونی که بی‌دلیل بالا رفته
- تب، لرز، تهوع یا گیجی، در عفونت شدید
درجه‌های عفونت
عفونت استخوان (استئومیلیت)
اگر زخم عمیق است، استخوان دیده می‌شود یا با میله‌ی استریل به استخوان می‌رسد، یا زخمی روی انگشت ماه‌ها خوب نمی‌شود و انگشت قرمز و متورم و «سوسیسی» شده، احتمال عفونت استخوان زیاد است. برای تشخیص آن، پزشک عکس ساده‌ی پا، آزمایش خون (مثل سرعت رسوب و CRP) و در صورت نیاز MRI یا نمونه‌برداری از استخوان درخواست می‌کند. درمان عفونت استخوان طولانی‌تر است و گاهی جراحی لازم دارد.
آزمایش‌ها و کشت زخم
- کشت زخم فقط وقتی معنی دارد که زخم نشانه‌ی عفونت دارد، و باید از بافت عمق زخم بعد از تمیز کردن گرفته شود، نه با سواب از سطح ترشح.
- آزمایش خون (شمارش گلبول‌ها، CRP، سرعت رسوب و قند) برای سنجش شدت عفونت و پیگیری درمان.
- عکس ساده‌ی پا برای دیدن استخوان، گاز در بافت یا جسم خارجی.
در بیشتر عفونت‌های پای دیابتی، شایع‌ترین میکروب استافیلوکوک طلایی است. استرپتوکوک‌ها، باکتری‌های گرم‌منفی (به‌خصوص در زخم‌های طولانی یا بعد از مصرف آنتی‌بیوتیک قبلی) و میکروب‌های بی‌هوازی (در بافت مرده و زخم‌های عمیق) هم دیده می‌شوند. انتخاب آنتی‌بیوتیک با پزشک است و بر اساس شدت عفونت، کشت و آنتی‌بیوتیک‌های قبلی تعیین می‌شود.
درمان عفونت پای دیابتی
- آنتی‌بیوتیک: برای عفونت خفیف معمولاً خوراکی و حدود ۱ تا ۲ هفته؛ برای عفونت متوسط و شدید گاهی تزریقی و در بیمارستان. دوره را کامل کنید.
- پاک کردن زخم و برداشتن بافت مرده (گاهی با محلول‌های شست‌وشوی ضدمیکروب مثل کلینا): چرک و بافت مرده تا وقتی در زخم است، عفونت را زنده نگه می‌دارد.
- تخلیه‌ی چرک و جراحی: آبسه، عفونت عمیق یا قانقاریا نیاز به جراحی فوری دارد.
- برداشتن فشار از روی زخم: کفش یا وسیله‌ی مخصوص و کم کردن راه رفتن.
- کنترل قند: عفونت قند را بالا می‌برد و قند بالا عفونت را بدتر می‌کند.
- بررسی خون‌رسانی: پای کم‌خون عفونت را دیرتر پاک می‌کند و گاهی باید رگ باز شود.
روغن، پمادهای خانگی و پودرهای آنتی‌بیوتیک داخل زخم جای این درمان‌ها را نمی‌گیرند و گاهی عفونت را پنهان می‌کنند. اطلاعات کلی درباره‌ی عفونت زخم و ضدعفونی‌کننده‌ها در درمان زخم عفونی و بتادین برای زخم آمده است.
نشانه‌های خطر
همان روز به اورژانس بروید اگر پای دیابتی با زخم، تب و لرز دارد، قرمزی و ورم سریع بالا می‌رود، پا سیاه یا بسیار رنگ‌پریده و سرد شده، تاول‌های خونی یا صدای خش‌خش زیر پوست (گاز) دارد، یا بیمار گیج و بی‌حال شده است.
پیشگیری
- هر روز پا را نگاه کنید و هر زخم تازه را زود نشان دهید.
- پینه را خودتان با تیغ برندارید.
- پوست بین انگشتان را خشک نگه دارید و قارچ پا را درمان کنید.
- قند را کنترل کنید و سیگار را کنار بگذارید.
راهنمای روزانه در مراقبت از پای دیابتی و علت‌های زخم در زخم پای دیابتی چیست.
پرسش‌های پرتکرار
زخمم بو می‌دهد ولی تب ندارم؛ عفونت است؟
ممکن است باشد. در افراد دیابتی عفونت گاهی بدون تب است. زخم بدبو را در یکی دو روز نشان دهید.
پماد آنتی‌بیوتیک برای عفونت پای دیابتی کافی است؟
نه. عفونت پای دیابتی درمان سیستمیک، تمیز کردن زخم و برداشتن فشار لازم دارد. پماد به‌تنهایی عفونت عمیق را درمان نمی‌کند.
عفونت پای دیابتی به قطع عضو می‌رسد؟
اگر دیر درمان شود ممکن است. با درمان زود و درست، بیشتر عفونت‌ها بدون قطع عضو خوب می‌شوند. اگر قطع انگشت لازم شد، مراقبت بعد از قطع انگشت را بخوانید.
منابع
- IWGDF/IDSA Guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections (۲۰۲۳) iwgdfguidelines.org
- NICE NG19: Diabetic foot problems, prevention and management nice.org.uk
- Senneville و همکاران (۲۰۲۴): IWGDF/IDSA guidelines on diabetes-related foot infections, Clinical Infectious Diseases doi.org
