هورمون انسولین
انسولین نوعی هورمون در بدن انسان است که توسط سلولهای بتا در غدۀ پانکراس ترشح شده و نقش کلیدی در در تنظیم متابولیسم گلوکز بدن دارد. این هورمون کمک میکند تا قند خون بعد از مصرف غذا پایین آمده و این قند را به کمک مکانیسمهایی به انرژی و ذخایر گلیکوژن در کبد مبدل میکند.
این هورمون همچنین سنتز پروتئین را افزایش داده و باعث تبدیل گلوکز اضافی به چربی میشود. در بیماری دیابت بسته به نوع آن یا ترشح هورمون انسولین متوقف یا کاهش مییابد و یا قادر به اثرگذاری روی سلولهای بدن نخواهد بود.
از این رو در بدن فرد دیابتی انسولین ساخته شده توسط بدن، نمیتواند به خوبی جهت مدیریت قند خون مورد استفاده قرار بگیرد. امروزه جهت مدیریت قندخون بالا و دیابت، انسولین به صورت مصنوعی تسط متخصصین بهداشتی برای بیماران تجویز میشود.
انواع انسولین
انسولینهای ساخته شده بر اساس مدت زمانی که طول میکشند تا اثر خود را اعمال کنند به انواع کوتاه اثر، سریع اثر، متوسط اثر، طولانی اثر و مخلوط تقسیم میشوند. بهترین نوع انسولین بر اساس شرایط و نیاز بیمار انتخاب و تجویز میشود.
انسولین رگولار
انسولین رگولار (Human Regular Insulin) که از آن به عنوان انسولین خنثی و محلول نیز نامبرده میشود، نوعی انسولین انسانی کوتاه اثر رایج در حوزه درمانی ایران است، که توسط تکنیک های DNA نوترکیب تهیه و توزیع میشود.
این انسولین میتواند با منشا انسانی یا حیوانی تهیه شود و از لوزالمعده خوک یا گاو نیز میتوان برای ساخت آن استفاده کرد. این انسولین جهت درمان دیابت نوع 1، دیابت نوع 2، دیابت بارداری، و عوارض جانبی دیابت نظیر سندرم هایپرگلیسمیک و کتواسیدوز دیابتیک، تشخیص کمبود هورمون رشد و همچنین انسولین رگولار به همراه گلوکز برای درمان سطح بالای پتاسیم خون استفاده میشود.
به طور معمول تزریق آن روزانه 3 تا 4 بار به صورت زیرجلدی و 15 تا 30 دقیقه قبل از غذا تجویز میشود. تزریق در مواردی میتواند به صورت وریدی یا عضلانی نیز انجام بگیرد. اثرات آن حدود 30 دقیقه بعد از تزریق ظاهر شده و تا 8 ساعت نیز ماندگار است. مقدار ناچیزی از این هورمون توسط ادرار دفع میشود. دوزاژ انسولین مختص به شرایط بیمار نظیر وزن و میزان چربی بدن، سطح گلوکز خون و … تعیین میگردد.
موارد احتیاط در مصرف انسولین رگولار
دوز مصرفی این دارو به هیچ عنوان نباید بدون تجویز پزشک تغییر کند یا قطع شود. عوارض جانبی شدید میتواند در رابطه با مصرف این هورمون در اثر تغییر در میزان و زمان غذا خوردن، میزان فعالیت فیزیکی و تداخل دارویی رخ دهد. تزریق این دارو به صورت شفاف صورت میگیرد و باید از تزریق آن به صورت کدر خودداری کرد. این دارو باید در یخچال نگهداری شود و بعد از خارج کردن آن به مدت یک الی دو ماه ماندگاری دارد.
عوارض جانبی مرتبط با انسولین رگولار
عوارض جانبی شامل واکنش درد عضلانی، حساسیت مفرط و آنافیلاکسی است. اگر انسولین با داروهای دیگری که بدون نسخه مصرف میشوند، تداخل پیدا کند، ممکن است واکنشهای آلرژیک شدید و خطرناکی ایجاد کند.
- عوارض پوستی و واکنش های محل تزریق شامل بثورات، خارش، تورم، قرمزی و اریتم میتواند پدیدار شود.
- عوارض جانبی موضعی تزریق شامل لیپوآتروفی و هایپرتروفی است.
- عوارض جانبی قلبی عروقی شامل ادم محیطی است.
- عوارض غدد درون ریز و متابولیک شامل هایپوکالمی و افزایش وزن است. (هایپوکالمی شامل افزایش پتاسیم خون است. در صورت عدم درمان، میتواند فلج تنفسی، آریتمی بطنی و حتی مرگ رخ دهد.)
- هایپوگلیسمی (افت قند خون) (کاهش قند خون میتواند بیهوشی و تشنج را باعث شود که صدمات مغزی و حتی مرگ را به دنبال خواهد داشت.)
- اگر انسولین رگولار به صورت سر خود با دوز کم دریافت شود، ممکن است افزایش قند خون و یا کتوسیدوز دیابتیک رخ دهد.
- کنترل دوره ای سطح گلوکز خون در افرادی که نارسایی کلیوی و نارسایی کبدی داشته باشند، ضروری است.
موارد احتیاط
هرگونه تغییر در دوز، نوع تزریق، کارخانه تولیدی و نوع انسولین باید با احتیاط و زیرنظر پزشک صورت بگیرد. در دورانی که بیمار تحت استرس و فشار قرار دارد. مانند بیماری و جراحی، تب و تشنج، نیاز بدن به انسولین افزایش مییابد. بیماران مستعد هایپوکالمی و هایپوگلایسمی باید توجه ویژهای به دوز مصرفی خود داشته باشند.
انسولین رگولار در دوران بارداری و در شیردهی به دلیل تخریب این هورمون در دستگاه گوارش و وارد نشدن در شیر مادر، منع مصرف ندارد. محل تزریق زیرجلدی انسولین را به طور چرخشی عوض نمایید.
از نکات قابل توجه دیگر میتوان به تعیین با دقت و به درستی دوزاژ انسولین اشاره کرد. افزایش دوز آن بدون مشورت با پزشک، ممکن است منجر به عوارض خطرناک و مرگباری مانند کاهش قند خون شدید شود.
عوامل دخیل در انتخاب و تجویز بهترین نوع انسولین
- سن و وزن بیمار
- چگونگی واکنش بدن به انسولین (مدت زمان فعالیت و جذب انسولین در افراد مختلف، متفاوت است)
- میزان حساسیت به انسولین
- میزان آمادگی بیمار برای انجام تزریقهای متعدد روزانه
- سبک زندگی بیمار مانند میزان فعالیت بدنی و رژیم غذایی
- اهداف بیمار برای مدیریت قند خون
- تعداد دفعاتی که بیمار قند خون خود را مورد بررسی قرار میدهد
سخن آخر در رابطه با انسولین رگولار
این دارو در موارد اورژانسی برای پایین آوردن سریع قند خون مورد استفاده واقع میشود. انسولین رگولار میتواند در ترکیب با یک انسولین طولانی اثر مانند nph نیز تولید شود. تفاوت این دو انسولین در مدت زمان جذب و طول اثرگذاری آن هاست.
انسولین nph جزو انسولینهای متوسط الاثر به شمار میرود. به دلیل سازگاری انسولین رگولار با انسولین ،nph در صورت نیاز میتوان آنها در یک سرنگ کشید و تزریق کرد. در دورههای تزریق انسولین رگولار به تداخل دارویی این انسولین با داروهای مصرفی دیگر توجه ویژه داشته باشید. در مصرف همزمان با داروهای دیگر عوارضی مانند نارسایی قلبی و احتساب مایعات ممکن است رخ دهد.