تست قند خون در خانه: روش درست سنجیدن با گلوکومتر و خطاهای رایج

چه کسانی باید قند را در خانه بسنجند؟

• همه‌ی کسانی که انسولین تزریق می‌کنند؛ معمولاً چند بار در روز.
• کسانی که قرص‌هایی مصرف می‌کنند که ممکن است قند را خیلی پایین بیاورند (مثل گلی‌بنکلامید و گلیکلازید).
• در روزهای بیماری، تب، اسهال یا وقتی دارو عوض شده است.
• بیمار زخم دیابتی، چون عفونت زخم قند را بالا می‌برد و قند بالا ترمیم را کند می‌کند.

تعداد دفعات را پزشک تعیین می‌کند؛ برای بعضی بیماران دیابت نوع ۲ با قرص، سنجش هر روزه لازم نیست. عددهای طبیعی و هدف را در علائم قند خون بالا و راه‌های کنترل آن نوشته‌ایم.

قدم‌به‌قدم تست قند خون با گلوکومتر

• دست‌ها را بشویید با آب گرم و صابون؛ آب گرم خون‌رسانی انگشت را بیشتر می‌کند. کامل خشک کنید؛ آب روی پوست قطره را رقیق می‌کند.
• نوار تازه را در دستگاه بگذارید. نوار را تا لحظه‌ی مصرف در قوطی دربسته نگه دارید.
• کناره‌ی نوک انگشت را بزنید، نه وسط آن؛ کم‌دردتر است. انگشت‌ها را به نوبت عوض کنید.
• قطره را آرام جمع کنید؛ با فشار محکم مایع بافتی با خون قاطی می‌شود. اگر خون نمی‌آید، دست را پایین نگه دارید و از کف دست به طرف انگشت آرام ماساژ دهید.
• نوار را به قطره بزنید تا خودش خون را بکشد؛ خون را روی نوار نمالید.
• عدد را یادداشت کنید با تاریخ، ساعت و توضیح.
• لانست و نوار را در ظرف دربسته دور بیندازید؛ سوزن را با کسی شریک نشوید.

اگر انگشت‌های پایتان بی‌حس است یا زخم دارید، هرگز از انگشت پا خون نگیرید.

چه زمانی قند را بسنجیم؟

چه چیزهایی عدد را اشتباه می‌کنند؟

• دست آلوده به میوه، شیرینی یا کرم
• الکل خیس روی انگشت
• نوار تاریخ‌گذشته، قوطی باز مانده، نوار رطوبت‌دیده
• قطره‌ی خیلی کوچک یا خونی که روی نوار مالیده شده
• فشار شدید به انگشت
• دمای خیلی سرد یا گرم دستگاه و نوار
• کم‌آبی شدید یا کم‌خونی شدید
• دستگاهی که کالیبره یا تنظیم کد آن درست نیست (در مدل‌های قدیمی)

عدد گلوکومتر کمی با آزمایشگاه فرق دارد؛ اختلاف حدود ۱۵ درصد قابل قبول است.

سالم بودن دستگاه را چطور بفهمیم؟

• محلول کنترل: بیشتر دستگاه‌ها محلولی دارند که به جای خون روی نوار زده می‌شود. عدد باید در محدوده‌ی نوشته‌شده روی قوطی نوار باشد. وقتی دستگاه افتاده، قوطی نوار تازه باز شده یا به عددها شک دارید، این آزمایش را انجام دهید.
• مقایسه با آزمایشگاه: گاهی دستگاه را همراه ببرید و چند دقیقه بعد از خون‌گیری آزمایشگاه، با دستگاه خودتان هم بسنجید.
• باتری و حافظه: باتری ضعیف و تاریخ و ساعت اشتباه دستگاه را درست کنید تا یادداشت‌ها قاطی نشوند.

سنسور قند (سنجش پیوسته)

سنسورهایی که زیر پوست بازو یا شکم چسبانده می‌شوند (مثل فری‌استایل لیبره) قند را هر چند دقیقه با یک رشته‌ی بسیار نازک زیر پوست می‌سنجند و روی گوشی یا دستگاه نشان می‌دهند. این‌ها «بدون سوزن» نیستند، ولی به سوراخ کردن مکرر انگشت نیاز ندارند و روند قند و افت‌های شبانه را نشان می‌دهند. قیمتشان بالاست. دستگاه‌هایی که ادعا می‌کنند قند را کاملاً بدون تماس با پوست (با نور یا ساعت هوشمند) می‌سنجند، تا امروز دقت کافی نداشته‌اند و تأییدیه‌ی معتبری نگرفته‌اند.

وقتی عدد عجیب بود

اگر عدد خیلی پایین یا خیلی بالا بود و با حالتان جور نیست، دست‌ها را بشویید و دوباره بسنجید. اگر عدد پایین است و علامت افت قند دارید، اول درمان کنید (قانون ۱۵-۱۵ در انسولین نوورپید). اگر قند بالای ۲۵۰ با تهوع، استفراغ، تنفس تند یا گیجی همراه است، اورژانسی است.

پرسش‌های پرتکرار

منابع

1. ADA Standards of Care in Diabetes 2025, Section 7: Diabetes Technology diabetesjournals.org
2. FDA: Blood Glucose Monitoring Devices fda.gov
3. FDA (۲۰۲۴): Do not use smartwatches or smart rings to measure blood glucose levels fda.gov