کلینا (Cleana) یک محلول شست‌وشوی زخم است که طبق اطلاعات سازنده، پلی‌هگزامتیلن بی‌گوانید (PHMB) به‌عنوان ماده‌ی ضدمیکروب، EDTA و یک ماده‌ی پاک‌کننده (سورفکتانت) دارد. سورفکتانت ترشح، دبری و لایه‌ی میکروبی چسبنده (بیوفیلم) را سست می‌کند تا با شست‌وشو بیرون برود و PHMB بار میکروبی را کم می‌کند. این نوع محلول برای شست‌وشوی زخم‌های مزمن و آلوده، مثل زخم دیابتی، زخم بستر و زخم وریدی، به کار می‌رود و معمولاً گاز آغشته به آن چند دقیقه روی زخم گذاشته می‌شود. جای دبریدمان، آنتی‌بیوتیک برای عفونت عمیق و درمان علت زخم را نمی‌گیرد.
محلول‌های PHMB چطور کار می‌کنند؟
PHMB یک ماده‌ی ضدمیکروب است که به غشای میکروب‌ها می‌چسبد و آن را آسیب می‌زند. سال‌هاست در محلول‌های شست‌وشوی زخم، ژل‌ها و پانسمان‌ها به کار می‌رود و نسبت به ضدعفونی‌کننده‌های تند مثل الکل و آب‌اکسیژنه با بافت زخم سازگارتر است. سورفکتانت کشش سطحی را کم می‌کند و به سست شدن دبری و بیوفیلم کمک می‌کند؛ EDTA هم با گرفتن یون‌های فلزی، دیواره‌ی بعضی باکتری‌ها و بیوفیلم را ضعیف‌تر می‌کند. اجماع جهانی عفونت زخم (WUWHS ۲۰۲۲) پاک‌سازی دقیق بستر زخم را، از جمله با محلول‌های دارای سورفکتانت یا ضدمیکروب، بخشی از مدیریت زخم آلوده می‌داند.
کاربرد
- شست‌وشوی زخم‌های مزمن با بار میکروبی بالا یا بیوفیلم: زخم پای دیابتی، زخم بستر، زخم وریدی
- آماده کردن بستر زخم پیش از پانسمان یا پیش از پیوند
- کنار وکیوم تراپی، طبق برنامه‌ی درمانگر
- زخم‌های جراحی آلوده یا باز شده
روش استفاده
- دست‌ها را بشویید و دستکش بپوشید.
- زخم را با محلول بشویید تا ترشح و دبری سطحی برود.
- گاز استریل را به محلول آغشته کنید و طبق برگه‌ی محصول، معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، روی زخم بگذارید.
- گاز را بردارید؛ بسته به دستور سازنده و درمانگر، زخم را دوباره شست‌وشو کنید یا مستقیم پانسمان بگذارید.
- پانسمان مناسب زخم را بگذارید.
- محلول باز شده را طبق برگه‌ی محصول و در مدت مجاز مصرف کنید.
محدودیت‌ها و احتیاط‌ها
- عفونت عمیق، قرمزی پخش‌شونده، تب و عفونت استخوان با محلول درمان نمی‌شوند. ببینید درمان زخم عفونی و عفونت پای دیابتی.
- بافت مرده‌ی چسبیده با شست‌وشو جدا نمی‌شود؛ دبریدمان لازم است.
- روی غضروف، مغز و نخاع، گوش میانی و داخل چشم به کار نمی‌رود (طبق برگه‌ی بیشتر محلول‌های PHMB).
- در حساسیت شناخته‌شده به PHMB یا ترکیبات محصول مصرف نکنید.
- با ضدعفونی‌کننده‌های دیگر، به‌خصوص محلول‌های یددار، هم‌زمان به کار نبرید مگر درمانگر گفته باشد.
- سوزش خفیف گذرا ممکن است؛ قرمزی، خارش یا تاول پوست اطراف را به درمانگر نشان دهید.
عددهایی مثل «۶۰ درصد کاهش عفونت» یا «۴۰ درصد ترمیم سریع‌تر» که گاهی برای یک برند خاص ذکر می‌شوند، تا مطالعه‌ی منتشرشده‌ای درباره‌ی همان محصول نباشد، قابل اعتماد نیستند. شواهد درباره‌ی محلول‌های PHMB در کل امیدوارکننده ولی محدود است.
مقایسه با بتادین و سرم
سرم شست‌وشو برای بیشتر زخم‌های تمیز کافی است. برای زخم آلوده و مزمن، درمانگر ممکن است محلول‌های ضدمیکروب مثل PHMB یا محلول‌های یددار را برای مدتی انتخاب کند. درباره‌ی بتادین در بتادین برای زخم و سوختگی نوشته‌ایم. این محصول در فروشگاه‌های تجهیزات پزشکی، از جمله فروشگاه مستر پانسمان، عرضه می‌شود.
پرسش‌های پرتکرار
کلینا را هر روز روی زخم بزنم؟
در دوره‌ای که درمانگر برای زخم آلوده یا مزمن تعیین کرده، بله، همراه هر تعویض پانسمان. برای زخم تمیز سرم کافی است.
کلینا عفونت زخم را درمان می‌کند؟
بار میکروبی سطح زخم را کم می‌کند، ولی عفونت عمیق آنتی‌بیوتیک و درمان‌های دیگر لازم دارد.
کلینا را می‌شود در وکیوم تراپی استفاده کرد؟
محلول‌های PHMB گاهی در وکیوم‌های با شست‌وشوی متناوب به کار می‌روند؛ فقط طبق برنامه‌ی درمانگر.
منابع
- WUWHS Consensus Document: Wound infection in clinical practice (۲۰۲۲) woundinfection-institute.com
- International Wound Infection Institute: Wound Infection in Clinical Practice, Principles of best practice woundinfection-institute.com
