بیشتر افرادی که استومی می‌گیرند، در هفته‌ها و ماه‌های اول احساس‌هایی مثل ناباوری، خشم، غم، شرم از ظاهر بدن و ترس از نشت یا بوی کیسه دارند؛ این واکنش‌ها طبیعی‌اند و برای بیشتر افراد با گذشت زمان، آموزش و حمایت خانواده کم می‌شوند. رابطه‌ی زناشویی بعد از استومی ممکن است و بیشتر زوج‌ها به آن برمی‌گردند. خالی کردن کیسه پیش از رابطه، کیسه‌های کوچک یا پوشش کیسه، صحبت صادقانه با همسر و درمان مشکلات جسمی (مثل خشکی واژن یا مشکل نعوظ) کمک می‌کند. اگر غم یا اضطراب بیشتر از چند هفته ادامه دارد، کمک گرفتن از مشاور لازم است.
چرا استومی روی روان اثر می‌گذارد؟
استومی همیشه با یک بیماری یا جراحی بزرگ همراه است: سرطان روده، بیماری التهابی روده، آسیب یا جراحی اورژانسی. بیمار هم‌زمان با بیماری، با تغییر بدن، کیسه‌ای روی شکم، عادت‌های تازه‌ی دستشویی و گاهی هزینه‌ها روبه‌روست. نگرانی‌های رایج:
- «دیگر مثل قبل نیستم»؛ تغییر تصویری که از بدن خود داریم
- ترس از نشت، صدا یا بوی کیسه در جمع
- نگرانی از واکنش همسر و نزدیکان
- این تصور غلط که استومی «عفونی» یا مسری است
- نگرانی درباره‌ی کار، سفر و هزینه‌ی وسایل
مراحل کنار آمدن با استومی
افرادی که پیش از جراحی (اگر جراحی برنامه‌ریزی‌شده باشد) با استومی آشنا شده‌اند، جای استوما را با پرستار انتخاب کرده‌اند و روش تعویض کیسه را یاد گرفته‌اند، معمولاً زودتر و راحت‌تر کنار می‌آیند.
رابطه‌ی زناشویی بعد از استومی
چه چیزهایی روی رابطه اثر می‌گذارند؟
- علت‌های جسمی: بعضی جراحی‌های لگن (به‌خصوص برای سرطان راست‌روده) ممکن است عصب‌های نعوظ یا حس را آسیب بزنند. خستگی، درد و داروها (مثل بعضی داروهای فشار خون، ضدافسردگی و مسکن) هم میل جنسی را کم می‌کنند.
- علت‌های روانی: شرم از بدن، ترس از نشت و درد، و نگرانی از واکنش همسر. میل جنسی بیشتر از هر جای دیگری در ذهن شروع می‌شود؛ برای همین این عامل‌ها اغلب مهم‌تر از خود جراحی‌اند.
راهکارهای عملی
- با همسر درباره‌ی احساس‌ها و نگرانی‌ها صادقانه صحبت کنید؛ اغلب همسر کمتر از آنچه بیمار فکر می‌کند به کیسه توجه دارد.
- عجله نکنید. بعد از بهبود زخم جراحی و با نظر پزشک شروع کنید و اول با نزدیکی بدون رابطه‌ی کامل شروع کنید.
- کیسه را پیش از رابطه خالی کنید و از تمیزی و چسبندگی آن مطمئن شوید.
- کیسه‌های کوچک یا درپوش استوما، پوشش پارچه‌ای کیسه، کمربند استومی یا لباس زیر مخصوص کمک می‌کنند.
- برای بو: کیسه‌ی فیلتردار و پرهیز از غذاهای پرگاز و بودار پیش از رابطه.
- افرادی که کلوستومی دارند، گاهی با شست‌وشوی کلوستومی (ایریگیشن، با آموزش پرستار) چند ساعت بدون کیسه‌ی بزرگ می‌مانند.
- وضعیت‌هایی را امتحان کنید که فشار مستقیم روی استوما نیاورد.
برای خانم‌ها
- خشکی واژن بعد از جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی شایع است؛ ژل‌های روان‌کننده‌ی بر پایه‌ی آب کمک می‌کنند و کرم‌ها یا شیاف‌های واژینال را پزشک تجویز می‌کند.
- اگر رابطه دردناک است، وضعیت را عوض کنید و به پزشک زنان بگویید.
- بارداری بعد از استومی ممکن است؛ پیش از اقدام با جراح و پزشک زنان مشورت کنید.
برای آقایان
- مشکل گذرای نعوظ بعد از جراحی شایع است و اغلب با گذشت زمان بهتر می‌شود؛ نگرانی درباره‌ی آن گاهی خودش مشکل را بیشتر می‌کند.
- برای مشکل نعوظ درمان‌های مؤثری هست: داروهای خوراکی، تزریق، دستگاه وکیوم و در موارد خاص پروتز. با پزشک متخصص اورولوژی صحبت کنید.
- اگر بعد از جراحی لگن انزال تغییر کرده، به پزشک بگویید.
کجا کمک بگیریم؟
- پرستار یا درمانگر استومی: برای مشکلات کیسه، نشت، بو و پوست دور استوما. در صفحه‌ی مشاوره و مراقبت استومی خدمات کلینیک را نوشته‌ایم.
- روان‌شناس یا مشاور: اگر غم، اضطراب، بی‌خوابی یا کناره‌گیری بیشتر از دو هفته ادامه دارد.
- پزشک زنان یا اورولوژی: برای مشکلات جسمی رابطه.
- انجمن‌ها و گروه‌های بیماران استومی: صحبت با کسی که همین تجربه را داشته، اغلب بیشتر از هر توصیه‌ای کمک می‌کند.
- خانواده: آموزش خانواده درباره‌ی استومی، ترس‌ها و باورهای غلط (مثل مسری بودن) را کم می‌کند.
ورزش هم به حال روحی و هم به پیشگیری از فتق کنار استوما کمک می‌کند؛ تمرین‌ها را در ورزش بعد از استومی ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بعد از استومی رابطه‌ی جنسی ممکن است؟
بله. بیشتر افراد بعد از بهبود جراحی به رابطه برمی‌گردند. اگر مشکل جسمی هست، درمان دارد.
همسرم بوی کیسه را حس می‌کند؟
کیسه‌های امروزی با چسب سالم بو نمی‌دهند. بو معمولاً یعنی نشت یا زمان تعویض کیسه است؛ با پرستار استومی بررسی کنید.
افسردگی بعد از استومی طبیعی است؟
غم در هفته‌های اول شایع است. اگر بیش از چند هفته ادامه دارد یا افکار ناامیدی دارید، حتماً با پزشک یا مشاور صحبت کنید.
منابع
- United Ostomy Associations of America: Sexuality and an Ostomy ostomy.org
- Colostomy UK: Love and relationships colostomyuk.org
- WOCN Society: Clinical guideline, management of the adult patient with a fecal or urinary ostomy (۲۰۱۷) wocn.org
