جوراب دیابتی جورابی است با کش ملایم که ساق را فشار نمی‌دهد، بدون درز برجسته در پنجه، از الیاف جاذب رطوبت (ترکیب پنبه با الیاف مصنوعی، بامبو یا پشم نرم) و ترجیحاً روشن تا خون و ترشح زود دیده شود. هدف آن کم کردن سایش و رطوبت است، نه فشار. جوراب دیابتی با جوراب طبی واریس (فشاری) فرق دارد؛ جوراب فشاری را فقط وقتی بپوشید که پزشک بعد از بررسی خون‌رسانی پا گفته باشد.
جوراب دیابتی چه ویژگی‌هایی دارد؟
- کش شل و پهن: ساق را نمی‌فشارد و جای کش روی پوست نمی‌ماند. کش تنگ جریان خون را در پایی که خون‌رسانی ضعیفی دارد کم می‌کند.
- بدون درز در پنجه: درز معمولی جوراب روی نوک انگشتان بی‌حس، تاول و زخم درست می‌کند.
- جاذب رطوبت: عرق را از پوست دور می‌کند. پای خیس قارچ می‌گیرد و پوستش نرم و شکننده می‌شود.
- بالشتک نرم کف پا: فشار و سایش زیر پاشنه و جلوی پا را کمی کم می‌کند.
- رنگ روشن: لکه‌ی خون یا ترشح زخمی که حس نشده، زود روی جوراب دیده می‌شود.
- اندازه‌ی درست: جوراب گشاد در کفش چین می‌خورد و تنگ آن انگشتان را فشار می‌دهد.
چه جنسی بهتر است؟
جوراب صددرصد پنبه رطوبت را جذب می‌کند ولی خشک نمی‌شود و پا را خیس نگه می‌دارد. ترکیب پنبه با الیاف مصنوعی جاذب رطوبت (مثل آکریلیک و پلی‌استر مخصوص)، الیاف بامبو یا پشم نرم انتخاب بهتری است. بعضی جوراب‌ها نخ نقره یا مس دارند که برای کم کردن بو تبلیغ می‌شوند؛ این ویژگی خوب است ولی ضروری نیست و جای شستن روزانه را نمی‌گیرد.
فرق جوراب دیابتی با جوراب طبی واریس
| ویژگی | جوراب دیابتی | جوراب فشاری (طبی واریس) |
|---|---|---|
| هدف | کم کردن سایش و رطوبت | فشار بر ساق برای کمک به برگشت خون سیاهرگی |
| کش | شل | فشار درجه‌بندی‌شده، محکم |
| کاربرد | همه‌ی افراد دیابتی | واریس، ورم، زخم وریدی؛ با تجویز |
| خطر | ندارد | در تنگی سرخرگ پا ممکن است خون‌رسانی را کم کند |
اگر دیابت دارید، جوراب فشاری را خودسرانه نپوشید. در افراد دیابتی تنگی سرخرگ‌های پا شایع است و فشار جوراب ممکن است جریان خون کم را کمتر کند. پیش از تجویز، پزشک یا درمانگر نبض پا و نسبت فشار خون مچ پا به بازو را بررسی می‌کند. درباره‌ی زخم‌های واریسی در واریس و راه‌های درمان آن نوشته‌ایم.
نکته‌های پوشیدن
- هر روز جوراب تمیز بپوشید؛ اگر پایتان زیاد عرق می‌کند، روزی دو بار.
- پیش از پوشیدن، داخل جوراب را برگردانید و ببینید پرز، نخ کشیده یا سوراخ ندارد.
- جوراب را صاف بکشید که در کفش چین نخورد.
- جوراب پاره را وصله نکنید؛ وصله خودش نقطه‌ی فشار است.
- شب‌ها اگر پایتان سرد است، جوراب گرم و شل بپوشید؛ کیسه‌ی آب‌گرم و بخاری را به پا نزنید. توضیح در سوختگی افراد دیابتی با وسایل گرمایشی.
شست‌وشو و تعویض
- با آب ولرم و شوینده‌ی ملایم بشویید؛ آب داغ کش و الیاف را خراب می‌کند.
- اگر با ماشین می‌شویید، جوراب‌ها را در کیسه‌ی توری بگذارید.
- در هوای آزاد خشک کنید.
- وقتی کش شل شد، بالشتک کف نازک شد، پرز گرفت یا سوراخ شد، جوراب را عوض کنید. بسته به استفاده، معمولاً هر چند ماه.
جوراب دیابتی هوشمند
جوراب‌هایی با حسگر دما یا فشار ساخته شده‌اند که بالا رفتن دمای یک نقطه از پا (که گاهی پیش از زخم پیدا می‌شود) را هشدار می‌دهند. این‌ها هنوز گران و کم‌دسترس‌اند و جای نگاه کردن روزانه‌ی پا را نمی‌گیرند. راهنمای بین‌المللی پای دیابتی سنجیدن دمای پا در خانه را برای بعضی بیماران پرخطر پیشنهاد کرده است.
جوراب مناسب، بدون کفش مناسب نصف کار است: کفش دیابتی مناسب. مراقبت‌های روزانه‌ی دیگر را در مراقبت از پای دیابتی ببینید. اگر روی جوراب لکه‌ی خون یا ترشح دیدید، پا را همان روز نگاه کنید و زخم را نشان دهید.
پرسش‌های پرتکرار
جوراب دیابتی را شب‌ها هم بپوشم؟
اگر پایتان سرد است یا پوستش خیلی خشک است، یک جوراب شل و تمیز برای خواب اشکالی ندارد.
جوراب دیابتی گردش خون را بیشتر می‌کند؟
نه. کار آن فشار ندادن است، نه افزایش جریان خون. ادعای «بالا بردن گردش خون» درباره‌ی جوراب دیابتی معمولی درست نیست.
جوراب سفید بپوشم یا تیره؟
روشن بهتر است، چون لکه‌ی خون یا ترشح روی آن زودتر دیده می‌شود.
منابع
- IWGDF Guidelines 2023: Prevention of foot ulcers in persons with diabetes iwgdfguidelines.org
- Diabetes UK: Looking after your feet diabetes.org.uk
- NICE CG147: Peripheral arterial disease, diagnosis and management nice.org.uk
