تغذیه در افراد دیابتی: بشقاب سالم، صبحانه و میان‌وعده (و تغذیه برای زخم دیابتی)

اصل‌های تغذیه در دیابت

• غذای «مخصوص دیابت» لازم نیست. همان غذای سالم خانواده، با اندازه و ترکیب درست.
• کربوهیدرات (نان، برنج، ماکارونی، سیب‌زمینی، میوه، شیر، شیرینی) بیشترین اثر را روی قند دارد. مقدار مناسب آن برای هر کس فرق دارد؛ انجمن دیابت آمریکا عدد ثابتی برای همه تعیین نمی‌کند و می‌گوید باید با وزن، دارو، فعالیت و هدف قند هر فرد تنظیم شود.
• کربوهیدرات خوب را انتخاب کنید: غلات کامل، حبوبات، سبزی و میوه‌ی کامل به جای نان سفید، شیرینی و نوشیدنی شیرین.
• فیبر قند را آرام‌تر بالا می‌برد و سیر نگه می‌دارد.
• چربی خوب: روغن زیتون و کانولا، مغزها و دانه‌ها، ماهی چرب. این‌ها را حذف نکنید؛ چربی اشباع (روغن جامد، گوشت پرچرب، فست‌فود) را کم کنید.
• نظم: وعده‌ها را در ساعت‌های تقریباً ثابت بخورید، به‌خصوص اگر انسولین یا قرص‌های پایین‌آورنده‌ی قند مصرف می‌کنید.

روش بشقاب

یک بشقاب معمولی (حدود ۲۳ سانتی‌متر) بردارید. نصف آن را سبزی پخته یا خام پر کنید، یک‌چهارم را پروتئین و یک‌چهارم را نشاسته. کنارش یک لیوان آب یا دوغ کم‌نمک شکرنزده. اگر بعد از غذا قندتان مرتب بالاست، اول مقدار نشاسته را کمتر کنید.

صبحانه‌ی مناسب دیابتی

صبحانه را حذف نکنید، به‌خصوص اگر داروی کاهنده‌ی قند می‌خورید؛ حذف آن خطر افت قند و پرخوری در ظهر را بالا می‌برد. یک صبحانه‌ی خوب، پروتئین و فیبر دارد:

• نان سنگک یا جو یا نان سبوس‌دار، به اندازه‌ی یک کف دست
• تخم‌مرغ آب‌پز یا املت با سبزی و گوجه و فلفل دلمه‌ای
• پنیر کم‌نمک با گردو و خیار یا گوجه
• عدسی شکرنزده و با نمک کم
• ماست ساده یا ماست یونانی (نه ماست میوه‌ای و طعم‌دار که شکر زیادی دارد)
• چای یا قهوه‌ی بدون قند؛ چای و قهوه‌ی تلخ قند را بالا نمی‌برند، شکر و نبات کنارشان بالا می‌برد. درباره‌ی قهوه بیشتر در قهوه و دیابت.

مربا، عسل زیاد، آبمیوه، کیک و نان سفید با شکر، قند را بعد از صبحانه سریع بالا می‌برند.

میان‌وعده‌ها

اگر بین وعده‌ها گرسنه می‌شوید یا پزشک گفته میان‌وعده لازم است:

• یک میوه‌ی کوچک (سیب، پرتقال، گلابی) با چند عدد گردو یا بادام
• یک لیوان شیر یا ماست کم‌چرب
• خیار و هویج با کمی پنیر
• یک مشت نخودچی بدون نمک

میوه، خرما و شیرینی

میوه‌ی کامل در رژیم دیابتی جا دارد؛ فیبرش قند را آرام‌تر بالا می‌برد. آبمیوه، حتی طبیعی، اثری نزدیک به نوشابه دارد. خرما، کشمش و انجیر خشک هم قند زیادی دارند و به اندازه‌ی یکی دو عدد، کنار غذا، بهتر از جدا خوردنشان است. عسل و نبات «طبیعی» هم قند را بالا می‌برند؛ در جایگزین قند برای افراد دیابتی توضیح داده‌ایم.

۱:۳۰

تغذیه برای بیمار زخم دیابتی

زخم برای ترمیم به پروتئین، انرژی و چند ویتامین و ماده‌ی معدنی نیاز دارد. بیمار زخم دیابتی که از ترس قند غذا را خیلی کم کرده، زخمش دیرتر خوب می‌شود.

• پروتئین: در هر وعده یک منبع پروتئین. بسیاری از بیماران زخم مزمن روزانه حدود ۱.۲۵ تا ۱.۵ گرم پروتئین به ازای هر کیلو وزن لازم دارند؛ مقدار درست را پزشک تعیین می‌کند، به‌خصوص اگر بیماری کلیه دارید.
• انرژی کافی: اگر لاغر شده‌اید یا اشتها ندارید، به پزشک بگویید.
• آب کافی، اگر محدودیتی ندارید.
• قند کنترل‌شده: قند بالا ترمیم را کند و عفونت را بیشتر می‌کند.

جزئیات تغذیه برای ترمیم زخم را در تغذیه برای بهبود زخم نوشته‌ایم و روند درمان را در درمان زخم دیابتی.

چند اشتباه رایج

• حذف کامل نان و برنج و بعد پرخوری؛ مقدار را کم کنید، نه اینکه حذف کنید.
• خوردن «شیرینی دیابتی» به مقدار زیاد؛ بیشترشان آرد و چربی دارند.
• حذف کامل چربی‌های خوب مثل گردو و روغن زیتون.
• گیاه، دمنوش یا حتی تریاک به جای دارو. هیچ‌کدام جای داروی دیابت را نمی‌گیرد.

پرسش‌های پرتکرار

منابع

1. ADA Standards of Care in Diabetes 2025, Section 5: Facilitating Positive Health Behaviors (تغذیه) diabetesjournals.org
2. American Diabetes Association, Diabetes Food Hub: What is the Diabetes Plate? diabetesfoodhub.org
3. NPIAP/EPUAP/PPPIA (۲۰۱۹): توصیه‌های تغذیه برای زخم‌های فشاری npiap.com