زخم عمیق تصادفی (مثلاً ساق یا پا بعد از تصادف موتور یا ماشین) را اول باید در اورژانس دید: خون‌ریزی بند آید، شکستگی، آسیب رگ و عصب بررسی شود، زخم با آب زیاد شسته شود و واکسن کزاز و آنتی‌بیوتیک در صورت نیاز داده شود. بعد، درمان زخم چند مرحله دارد: برداشتن بافت مرده و له‌شده (دبریدمان)، کنترل عفونت، پانسمان مناسب یا وکیوم تراپی، و وقتی ته زخم آماده شد، بستن زخم با بخیه‌ی تأخیری، پیوند پوست یا فلپ. این مسیر معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد و کار گروهی جراح و درمانگر زخم است.
چرا زخم‌های تصادفی پیچیده‌اند؟
زخم تصادف فقط یک بریدگی نیست. نیروی برخورد، پوست را می‌کند، بافت زیر آن را له می‌کند و خاک، روغن و تکه‌های لباس را به عمق می‌برد. در ساق پا پوست نازک است و استخوان درست زیر آن؛ برای همین زخم‌های این ناحیه زود به استخوان می‌رسند و دیر خوب می‌شوند. آسیب‌هایی که اغلب همراه زخم‌اند:
- شکستگی استخوان، گاهی باز (استخوان در زخم دیده می‌شود)
- کنده شدن پوست به شکل لایه‌ای (فلپ پوستی) که خون‌رسانی‌اش ضعیف است
- آسیب رگ و عصب
- تورم شدید عضله‌ها (سندرم کمپارتمان) که اورژانسی است
مرحله‌ی اول: اورژانس
بعد از تصادف، زخم عمیق را همان لحظه به اورژانس ببرید (۱۱۵). تا رسیدن کمک، با پارچه‌ی تمیز فشار مستقیم دهید، عضو را بی‌حرکت نگه دارید و جسم فرورفته را بیرون نکشید.
در اورژانس معمولاً:
- خون‌ریزی کنترل و آسیب‌های همراه (سر، شکم، استخوان) بررسی می‌شود.
- عکس و در صورت نیاز سونوگرافی رگ گرفته می‌شود.
- زخم با سرم فراوان شسته و آلودگی‌ها برداشته می‌شود.
- واکسن کزاز و آنتی‌بیوتیک (به‌خصوص در شکستگی باز) داده می‌شود.
- زخم آلوده معمولاً همان روز بسته نمی‌شود؛ باز می‌ماند تا تمیز شود.
مرحله‌ی دوم: پاک کردن زخم و کنترل عفونت
بافت له‌شده و مرده در روزهای اول مشخص می‌شود و جای رشد میکروب است. برداشتن آن (دبریدمان) ممکن است چند بار تکرار شود؛ گاهی در اتاق عمل و گاهی در کلینیک. در این مرحله پانسمان‌های جاذب، پانسمان‌های ضدمیکروب برای مدت کوتاه یا وکیوم تراپی به کار می‌روند. وکیوم تراپی (فشار منفی) ترشح را می‌کشد، ورم را کم می‌کند و رشد بافت تازه را تحریک می‌کند؛ درباره‌ی آن در وکیوم تراپی زخم نوشته‌ایم.
مرحله‌ی سوم: ساختن بافت تازه
وقتی زخم تمیز شد، ته آن با بافت صورتی و دانه‌دانه (گرانوله) پر می‌شود. پانسمان مرطوب‌نگه‌دار، کنترل ورم با بالا نگه داشتن پا، تغذیه‌ی کافی و ترک سیگار این مرحله را سریع‌تر می‌کند. مراحل ترمیم را در مراحل بهبود زخم و نیازهای غذایی را در تغذیه برای بهبود زخم ببینید.
مرحله‌ی چهارم: بستن زخم
- بخیه‌ی تأخیری: اگر لبه‌ها به هم می‌رسند.
- پیوند پوست: لایه‌ی نازکی از پوست ران روی زخم تمیز و گرانوله گذاشته می‌شود.
- فلپ: وقتی استخوان، تاندون یا پلاتین ارتوپدی بیرون است، جراح ترمیمی بافت پرخون‌تری را روی آن می‌آورد.
- ترمیم خودبه‌خود: زخم‌های کوچک‌تر با پانسمان درست کم‌کم بسته می‌شوند.
تصمیم درباره‌ی پیوند و فلپ با جراح ارتوپدی یا جراح ترمیمی است. درمانگر زخم بستر زخم را برای پیوند آماده می‌کند و بعد از آن مراقبت را ادامه می‌دهد.
مراقبت در خانه بین جلسه‌ها
- پا را هنگام نشستن و خواب بالاتر از سطح قلب بگذارید.
- پانسمان را خیس و کثیف نکنید و خودتان باز نکنید، مگر آموزش دیده باشید.
- داروها، به‌خصوص آنتی‌بیوتیک، را کامل مصرف کنید.
- سیگار نکشید؛ خون‌رسانی زخم و پیوند را کم می‌کند.
- طبق برنامه‌ی فیزیوتراپی، مفصل‌های مچ و زانو را حرکت دهید تا خشک نشوند.
- پروتئین کافی بخورید.
نشانه‌های خطر
- درد شدید و رو به افزایش، به‌خصوص با ورم سفت ساق و بی‌حسی انگشتان (احتمال سندرم کمپارتمان): فوری
- تب، قرمزی پخش‌شونده، ترشح بدبو یا چرکی
- سیاه شدن لبه‌ها یا فلپ پوستی
- انگشتان سرد، رنگ‌پریده یا بی‌حس
- بوی بد و تاول‌های خونی روی پوست اطراف
زخم صورت بعد از تصادف
زخم‌های صورت خون‌رسانی خوبی دارند و معمولاً سریع‌تر خوب می‌شوند، ولی جای زخم در صورت اهمیت بیشتری دارد. زخم عمیق صورت را در همان ساعت‌های اول جراح یا پزشک اورژانس بررسی و ترمیم کند. مراقبت از جای زخم را در از بین بردن جای بخیه بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
زخم عمیق پا بعد از تصادف چقدر طول می‌کشد خوب شود؟
بسته به عمق، آلودگی، شکستگی همراه و سلامت عمومی، از چند هفته تا چند ماه.
چرا زخم من را بخیه نکردند؟
زخم آلوده و له‌شده اگر زود بسته شود، عفونت زیر بخیه گیر می‌افتد. اول تمیز می‌شود و بعد بسته می‌شود.
پیوند پوست جای زخم می‌گذارد؟
بله، هم روی زخم و هم جایی که پوست برداشته شده، ولی با گذشت زمان کم‌رنگ‌تر می‌شود.
منابع
- NICE NG38: Fractures (complex), assessment and management (زخم شکستگی باز) nice.org.uk
- BOA/BAPRAS Standards for the management of open fractures (BOAST) boa.ac.uk
- WHO: Injuries and violence, fact sheet who.int
