علائم قند خون بالا: تشنگی و خشکی دهان، ادرار زیاد (به‌خصوص شب‌ها)، خستگی، گرسنگی زیاد با کاهش وزن، تاری دید، گزگز و بی‌حسی دست و پا، عفونت‌های مکرر و زخمی که دیر خوب می‌شود. قند ناشتای ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر (در دو نوبت) یا هموگلوبین A1c برابر ۶.۵ درصد یا بیشتر، دیابت است. برای بیشتر بزرگسالان دیابتی هدف این است: قند ناشتا ۸۰ تا ۱۳۰، قند دو ساعت بعد از غذا زیر ۱۸۰ و A1c زیر ۷ درصد. قند بالای ۲۵۰ با تهوع، استفراغ، تنفس تند یا گیجی اورژانس است.
چرا قند خون بالا می‌رود؟
انسولین هورمونی است که قند را از خون وارد سلول‌ها می‌کند. در دیابت نوع ۱ بدن تقریباً انسولین نمی‌سازد. در دیابت نوع ۲، که بسیار شایع‌تر است، انسولین کم است یا خوب اثر نمی‌کند. در هر دو، قند در خون می‌ماند. بیماری، عفونت (مثل زخم عفونی)، کورتون، استرس و فراموش کردن دارو هم قند را بالا می‌برند.
علائم قند خون بالا
- تشنگی و ادرار زیاد: کلیه‌ها قند اضافه را با ادرار بیرون می‌ریزند و آب زیادی هم با آن می‌رود.
- خستگی و ضعف: قند به سلول‌ها نمی‌رسد و انرژی کم می‌شود.
- گرسنگی و کاهش وزن بی‌دلیل: بدن برای انرژی سراغ چربی و عضله می‌رود؛ بیشتر در دیابت نوع ۱.
- تاری دید: قند بالا آب عدسی چشم را تغییر می‌دهد؛ با کنترل قند معمولاً برمی‌گردد.
- گزگز، سوزش و بی‌حسی دست و پا: نشانه‌ی آسیب عصب (نوروپاتی) در قند بالای طولانی؛ درمان درد آن در داروهای نوروپاتی دیابتی.
- عفونت‌های مکرر: عفونت ادراری، قارچ پوست و ناحیه‌ی تناسلی، عفونت لثه.
- زخمی که دیر خوب می‌شود: قند بالا کار سلول‌های ترمیم و دفاع را کند می‌کند و خون‌رسانی پا را کم.
عددهای قند خون
هدف هر بیمار را پزشک تعیین می‌کند؛ برای سالمندان، کسانی که افت قند مکرر دارند یا بیماری‌های دیگر دارند، هدف ممکن است بالاتر و راحت‌تر باشد. روش درست سنجیدن قند در خانه را در تست قند خون در خانه نوشته‌ایم.
قند خون بالا و زخم پا
قند بالای چندساله سه راه به پا آسیب می‌زند: عصب‌ها را بی‌حس می‌کند، رگ‌ها را تنگ می‌کند و دفاع بدن در برابر میکروب را ضعیف. نتیجه زخمی است که حس نمی‌شود، دیر خوب می‌شود و زود عفونت می‌کند. وقتی زخم پا عفونت می‌کند، قند هم بالاتر می‌رود؛ دور باطلی که فقط با درمان هم‌زمان زخم و قند شکسته می‌شود. بیشتر بخوانید: زخم پای دیابتی چیست و درمان زخم دیابتی.
راه‌های کنترل قند خون
- داروها را منظم مصرف کنید و بدون نظر پزشک قطع یا کم نکنید. انسولین‌ها را در انسولین رگولار، انسولین نوورپید و انسولین ان پی اچ معرفی کرده‌ایم.
- غذا: روش بشقاب، کم کردن نوشیدنی شیرین و آبمیوه، نان و برنج به اندازه. جزئیات در تغذیه در افراد دیابتی.
- فعالیت بدنی: حدود ۱۵۰ دقیقه در هفته پیاده‌روی تند یا ورزش مشابه، و کم کردن نشستن طولانی. اگر پایتان زخم یا بی‌حسی دارد، نوع ورزش را با درمانگر تنظیم کنید.
- کاهش وزن: حتی ۵ تا ۱۰ درصد کاهش وزن در دیابت نوع ۲ قند را بهتر می‌کند.
- خواب کافی و کنار گذاشتن سیگار.
- قند را بسنجید و عددها را یادداشت کنید تا پزشک بتواند دارو را تنظیم کند.
- آب بنوشید و نوشیدنی شیرین را با آب عوض کنید. چای و قهوه‌ی بی‌قند هم مشکلی ندارند؛ ببینید قهوه و دیابت.
داروی خاصی را بدون معاینه شروع نکنید و به باورهای قدیمی مثل اثر تریاک بر قند خون اعتماد نکنید. هر قرص یا گیاهی که «قند را درمان می‌کند» تبلیغ می‌شود، پیش از مصرف با پزشک در میان بگذارید.
کی قند بالا اورژانس است؟
فوری به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر قند بالای ۲۵۰ تا ۳۰۰ همراه با تهوع، استفراغ، درد شکم، تنفس تند و عمیق، بوی میوه از دهان، گیجی یا خواب‌آلودگی دارید؛ یا قند در دستگاه «HI» نشان می‌دهد و حالتان بد است.
در روزهای بیماری (تب، اسهال، استفراغ) قند را بیشتر بسنجید، آب کافی بنوشید و داروها را خودسرانه قطع نکنید؛ از پزشک برنامه‌ی روزهای بیماری بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
قند خون طبیعی چند است؟
در فرد غیردیابتی، قند ناشتا کمتر از ۱۰۰ و دو ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر.
قند ۲۰۰ خطرناک است؟
یک عدد ۲۰۰ بعد از غذا اورژانس نیست، ولی اگر مرتب تکرار می‌شود یعنی درمان باید تنظیم شود. اگر با علائم خطر همراه است، فوری مراجعه کنید.
دیابت خوب می‌شود؟
دیابت نوع ۲ گاهی با کاهش وزن زیاد و تغییر سبک زندگی به حالت خاموش می‌رود، ولی معمولاً درمان مادام‌العمر دارد. هدف، کنترل قند و پیشگیری از عوارض است.
منابع
- ADA Standards of Care in Diabetes 2025, Section 2: Diagnosis and Classification, Section 6: Glycemic Goals diabetesjournals.org
- WHO: Diabetes, fact sheet who.int
- NHS: High blood sugar (hyperglycaemia) nhs.uk
