هیدروژل روسین یک ژل شفاف زخم (هیدروژل بی‌شکل) است. هیدروژل‌ها بیشتر از آب ساخته شده‌اند و به زخم خشک رطوبت می‌دهند؛ این رطوبت بافت مرده‌ی زرد یا سیاه را نرم می‌کند تا آنزیم‌های خود بدن آن را جدا کنند (دبریدمان خودبه‌خودی). برای زخم‌های خشک یا کم‌ترشح با بافت مرده، زخم‌های حفره‌دار خشک و سوختگی‌های سطحی به کار می‌رود. یک لایه‌ی چند میلی‌متری روی زخم زده و با پانسمان رویی پوشانده می‌شود و معمولاً هر ۱ تا ۳ روز عوض می‌شود. روی زخم پرترشح، پوست اطراف را خیس و زخمی می‌کند.
هیدروژل چطور کار می‌کند؟
بافت مرده‌ی خشک (زرد یا سیاه) جلوی ترمیم زخم را می‌گیرد و جای رشد میکروب است. بدن آنزیم‌هایی دارد که این بافت را حل می‌کنند، ولی آن‌ها در محیط خشک کار نمی‌کنند. هیدروژل با رساندن آب، این آنزیم‌ها را فعال می‌کند و بافت مرده کم‌کم نرم و جدا می‌شود. این روش آرام‌تر و کم‌دردتر از برداشتن بافت با ابزار است، ولی کندتر است و چند روز تا چند هفته طول می‌کشد. هیدروژل ترشح کمی هم جذب می‌کند و درد زخم‌های خشک را کم می‌کند.
انواع هیدروژل
- ژل بی‌شکل (تیوپی): مثل هیدروژل روسین؛ برای زخم‌های نامنظم و حفره‌ها.
- ورقه‌ی هیدروژل: برای زخم‌های سطحی و یکنواخت و سوختگی‌های سطحی.
ترکیب دقیق، درصد آب و افزودنی‌های هر برند را برگه‌ی همان محصول مشخص می‌کند. ادعاهایی مثل «کاهش ۴۰ درصدی زمان ترمیم» برای یک برند خاص، بدون مطالعه‌ی منتشرشده، قابل اعتماد نیستند.
برای چه زخم‌هایی؟
روش استفاده
- زخم را با سرم شست‌وشو بشویید و پوست اطراف را خشک کنید.
- یک لایه‌ی حدود ۳ تا ۵ میلی‌متری ژل روی زخم بزنید؛ در زخم حفره‌دار، حفره را آرام و بدون فشار پر کنید.
- ژل را روی پوست سالم اطراف نزنید؛ اگر لازم است، دور زخم کرم یا اسپری محافظ بزنید.
- روی آن پانسمان رویی بگذارید: برای زخم کم‌ترشح هیدروکلوئید یا فیلم، برای ترشح بیشتر فوم.
- معمولاً هر ۱ تا ۳ روز عوض کنید و ژل قبلی را با سرم بشویید.
- سر تیوپ را به زخم نزنید و تیوپ باز را طبق برگه‌ی محصول، و فقط برای همان بیمار، نگه دارید.
محدودیت‌ها و احتیاط‌ها
- زخم پرترشح: هیدروژل پوست اطراف را خیس و سفید می‌کند؛ پانسمان جاذب انتخاب بهتری است.
- زخم عفونی: هیدروژل ضدمیکروب نیست؛ زخم عفونی درمان جداگانه لازم دارد و پانسمان باید زودتر عوض شود. ببینید درمان زخم عفونی.
- اسکار سیاه و خشک پاشنه یا انگشت در پای کم‌خون: نباید نرم شود؛ اول خون‌رسانی پا بررسی شود.
- زخم پای دیابتی: هیدروژل فقط بخشی از درمان است؛ برداشتن فشار، دبریدمان و کنترل عفونت اصل کارند. ببینید درمان زخم دیابتی.
- اگر بعد از دو هفته بافت مرده کمتر نشده، روش برداشتن آن باید عوض شود.
انواع دیگر پانسمان را در پانسمان نوین زخم و انتخاب پانسمان در زخم بستر را در پانسمان زخم بستر ببینید. هیدروژل روسین در داروخانه‌ها و فروشگاه‌های تجهیزات پزشکی، از جمله فروشگاه مستر پانسمان، عرضه می‌شود.
پرسش‌های پرتکرار
هیدروژل را روی زخم عفونی بزنم؟
فقط با نظر درمانگر و کنار درمان عفونت. هیدروژل خودش عفونت را درمان نمی‌کند.
هیدروژل را هر چند وقت عوض کنم؟
معمولاً هر ۱ تا ۳ روز، بسته به پانسمان رویی و ترشح.
برای سوختگی خوب است؟
برای سوختگی‌های سطحی و نیمه‌عمیق کم‌ترشح، ورقه یا ژل هیدروژل درد را کم می‌کند و زخم را مرطوب نگه می‌دارد.
منابع
- NICE ESMPB2: Chronic wounds, advanced wound dressings and antimicrobial dressings nice.org.uk
- Cochrane (Dumville و همکاران، ۲۰۱۳): Hydrogel dressings for healing diabetic foot ulcers cochranelibrary.com
