پانسمان نوین زخم: انواع پانسمان پیشرفته و کاربرد هر کدام

پانسمان نوین با گاز معمولی چه فرقی دارد؟

در دهه‌ی ۱۹۶۰ پژوهشگری به نام جورج وینتر نشان داد زخمی که زیر پوشش مرطوب می‌ماند، پوستش نزدیک به دو برابر زودتر از زخمی که در هوا خشک شده بسته می‌شود. ایده‌ی پانسمان‌های امروزی از همین آزمایش آمد. گاز خشک:

• ترشح زخم را می‌مکد و زخم را خشک می‌کند
• به بافت تازه می‌چسبد و هنگام برداشتن آن را می‌کند و درد می‌دهد
• اگر خیس شود، میکروب‌ها راحت از آن رد می‌شوند
• روزی یک یا چند بار تعویض لازم دارد

گاز هنوز برای بعضی کارها (مثل پانسمان رویی یا زخم‌های بسیار آلوده با تعویض مکرر) به کار می‌رود، ولی برای بیشتر زخم‌های مزمن، پانسمان نوین انتخاب بهتری است.

انواع پانسمان نوین

فیلم شفاف

لایه‌ای نازک و شفاف مثل سلفون که آب و میکروب از آن رد نمی‌شود ولی پوست زیرش نفس می‌کشد. روی خراش‌های بی‌ترشح، پوستی که مدام ساییده می‌شود، محل کاتتر و پوشش رویی پانسمان‌های دیگر. روی زخم پرترشح نه.

هیدروکلوئید

چسبی ضخیم که ترشح زخم را می‌گیرد و خودش نرم و ژله‌ای می‌شود. جای آن روی زخم‌های کم‌عمق با ترشح اندک است، مثل زخم بستر مرحله‌ی دو و خراش‌های بزرگ؛ ۳ تا ۵ روز می‌ماند. ژل زرد و بدبوی زیر آن هنگام تعویض طبیعی است. روی زخم عفونی، زخم پرترشح و پوست نازک سالمندان آن را نگذارید.

۳:۰۹

فوم

اسفنج نرم پلی‌اورتان که ترشح را جذب می‌کند و بالشتکی برای زخم است. برای ترشح متوسط تا زیاد، زخم‌های فشاری، وریدی و زخم‌های جراحی. نوع‌های سیلیکونی به پوست شکننده آسیب کمتری می‌زنند. نمونه‌ی فوم آلژینات‌دار را در پانسمان فوم ترازورب بررسی کرده‌ایم.

آلژینات و فیبرهای ژل‌شونده

از جلبک دریایی یا فیبرهای مصنوعی؛ با ترشح ژل می‌شوند و تا چند برابر وزن خود مایع جذب می‌کنند. برای زخم‌های پرترشح و حفره‌دار، داخل حفره گذاشته می‌شوند و یک پانسمان رویی لازم دارند. آلژینات به بند آمدن خون‌ریزی‌های کم هم کمک می‌کند. روی زخم خشک نه. جزئیات در پانسمان آلژینات.

هیدروژل

ژلی که بیشترش آب است و به زخم خشک آب می‌رساند و بافت مرده را نرم می‌کند تا جدا شود. برای زخم خشک، بافت مرده‌ی زرد یا سیاه نرم و سوختگی سطحی. روی زخم پرترشح، پوست اطراف را خیس و سفید می‌کند. توضیح بیشتر در هیدروژل روسین و پانسمان هیدروژل.

پانسمان‌های ضدمیکروب

نقره، ید (کادکسومر ید)، عسل طبی و PHMB (که در محلول‌های شست‌وشو مثل محلول کلینا هم هست). برای زخم‌های آلوده یا با نشانه‌های عفونت سطحی، معمولاً دو هفته و بعد ارزیابی دوباره. عفونت عمیق را درمان نمی‌کنند و جای آنتی‌بیوتیک را نمی‌گیرند. انواعی هم هستند که میکروب‌ها را بدون ماده‌ی ضدمیکروب به خود می‌چسبانند؛ نمونه‌اش را در پانسمان سوربکت نوشته‌ایم.

پانسمان‌های دیگر

پانسمان‌های کلاژنی، پانسمان‌های مهارکننده‌ی آنزیم‌های زخم و جایگزین‌های پوستی برای زخم‌های خاص و مقاوم، معمولاً در کلینیک و با نظر درمانگر به کار می‌روند. وکیوم تراپی (فشار منفی) هم یک «پانسمان» با پمپ است؛ ببینید وکیوم تراپی زخم.

چطور پانسمان مناسب انتخاب می‌شود؟

درمانگر پیش از انتخاب این‌ها را نگاه می‌کند:

• ته زخم: صورتی و دانه‌دانه، زرد، سیاه یا ترکیبی؟
• ترشح: کم، متوسط یا زیاد؟
• عفونت: نشانه‌ی عفونت هست یا نه؟
• عمق و حفره: سطحی است یا تونل و حفره دارد؟
• پوست اطراف: سالم، خیس و سفید، یا شکننده؟
• علت زخم: فشار، دیابت، سیاهرگ، سرخرگ؟ پانسمان علت را درمان نمی‌کند.

انتخاب پانسمان در هر مرحله‌ی ترمیم عوض می‌شود. زخمی که دو هفته با یک پانسمان پیشرفت نکرده، لازم است دوباره ارزیابی شود. راهنمای پانسمان زخم بستر را در پانسمان زخم بستر و مراحل ترمیم را در مراحل بهبود زخم ببینید.

چند اشتباه رایج

• یک پانسمان گران برای همه‌ی مراحل زخم
• تعویض روزانه‌ی پانسمانی که برای چند روز ساخته شده
• پانسمانی که از زخم کوچک‌تر است؛ دور تا دور، دو سه سانتی‌متر جا لازم است
• پانسمان ضدمیکروب برای ماه‌ها، بدون ارزیابی
• پانسمان نوین بدون برداشتن فشار یا جوراب فشاری، در زخم‌هایی که به آن‌ها نیاز دارند

در کلینیک زخم اراک، پانسمان هر بیمار بعد از دیدن زخم انتخاب می‌شود و در جلسه‌های پیگیری عوض می‌شود. برای مشاوره، عکس زخم را از راه فرم مشاوره بفرستید.

پرسش‌های پرتکرار

منابع

1. Winter GD (۱۹۶۲): Formation of the scab and the rate of epithelization of superficial wounds in the skin of the young domestic pig, Nature doi.org
2. NICE ESMPB2: Chronic wounds, advanced wound dressings and antimicrobial dressings nice.org.uk
3. Wounds UK (۲۰۱۳): Best Practice Statement, Effective exudate management wounds-uk.com