مراقبت از زخم‌های سطحی در خانه: بریدگی، خراش و سوختگی کوچک

کدام زخم «سطحی» است؟

زخمی که فقط لایه‌های رویی پوست را برداشته: خراش (مثل افتادن روی آسفالت)، بریدگی کم‌عمق با لبه‌های به هم نزدیک، و سوختگی کوچک قرمز یا با تاول کوچک. زخم‌هایی از این دست کمتر از دو هفته طول می‌کشند و معمولاً اثر زیادی به جا نمی‌گذارند.

انواع دیگر زخم را در انواع زخم و درمان هر کدام معرفی کرده‌ایم. زخمی که چربی زرد زیر پوست، عضله یا استخوان در آن دیده می‌شود، لبه‌هایش از هم فاصله دارد، یا با جسم نوک‌تیز فرو رفته، سطحی نیست.

قدم‌به‌قدم مراقبت

۱. بند آوردن خون

گاز تمیز یا پارچه‌ی نخی را روی زخم بگذارید و ۵ تا ۱۰ دقیقه بدون برداشتن فشار دهید. اگر زخم روی دست یا پاست، آن را بالاتر از سطح قلب نگه دارید. مدام برندارید که ببینید بند آمده یا نه؛ لخته هر بار کنده می‌شود.

۲. شستن

آب شیر را چند دقیقه روی زخم باز بگذارید. دور زخم را با صابون ملایم بشویید، ولی صابون را داخل زخم نمالید. ذره‌های ریز خاک را با موچین تمیزی که با الکل پاک کرده‌اید بردارید. خراشی که خاک و آسفالت در آن مانده و پاک نمی‌شود، باید در درمانگاه شسته شود؛ وگرنه رنگ تیره زیر پوست می‌ماند.

۳. ضدعفونی، فقط اگر لازم است

زخم تمیز و کوچک به ضدعفونی‌کننده نیاز ندارد. اگر زخم آلوده است (خاک، زمین، آسفالت)، یک بار بعد از شستن می‌توانید محلول بتادین بزنید؛ روش درست و اشتباه‌های رایج آن را در بتادین برای زخم و سوختگی نوشته‌ایم. الکل و آب‌اکسیژنه سلول‌های تازه‌ی زخم را هم از بین می‌برند و جوش خوردن را عقب می‌اندازند.

۴. پوشاندن

پوست تازه روی سطح کمی مرطوب راحت‌تر جلو می‌آید؛ برای همین زخم پوشیده زودتر از زخم خشک جوش می‌خورد و اثر کمتری می‌ماند. یک لایه‌ی نازک وازلین ساده بزنید و با چسب زخم یا گاز غیرچسبان و چسب بپوشانید. برای خراش‌های بزرگ، پانسمان هیدروکلوئید (که در داروخانه‌ها هست) چند روز می‌ماند و درد را کم می‌کند. انواع پانسمان را در انواع پانسمان پیشرفته ببینید.

۵. مراقبت روزهای بعد

• پانسمان را روزی یک بار، یا هر وقت خیس و کثیف شد، عوض کنید.
• دلمه را نکنید.
• اگر پانسمان چسبیده، با آب ولرم خیس کنید تا جدا شود.
• واکسن کزاز را بررسی کنید: اگر بیش از ۱۰ سال گذشته (یا برای زخم آلوده بیش از ۵ سال)، یادآور بزنید.

درباره‌ی پماد آنتی‌بیوتیک

زخم سطحی تمیز به پماد آنتی‌بیوتیک نیازی ندارد؛ وازلین ساده‌ی داخل تیوپ همان کار مرطوب نگه داشتن را می‌کند. استفاده‌ی خودسرانه از پمادهای آنتی‌بیوتیک می‌تواند حساسیت پوستی بدهد و به مقاومت میکروبی کمک کند. اگر زخم آلوده است یا نشانه‌ی عفونت دارد، پزشک تصمیم می‌گیرد.

سوختگی سطحی کوچک

• ۲۰ دقیقه زیر آب روان خنک، نه یخ.
• تاول کوچک را نترکانید.
• با پانسمان غیرچسبان یا سلفون تمیز بپوشانید.
• خمیر دندان، روغن و سیب‌زمینی نزنید.

جزئیات و نشانه‌های سوختگی عمیق را در سوختگی با اگزوز موتور و صفحه‌ی درمان زخم سوختگی نوشته‌ایم. سوختگی کودکان با آب جوش و چای داغ را در سوختگی با آب جوش در کودکان نوشته‌ایم.

نشانه‌هایی که زخم باید معاینه شود

• بریدگی‌ای که لبه‌هایش از هم فاصله دارد؛ بخیه در ۶ تا ۸ ساعت اول بهترین نتیجه را دارد.
• زخم با گاز گرفتن حیوان یا انسان، یا فرو رفتن میخ و جسم زنگ‌زده.
• زخم روی صورت، روی مفصل یا در کف دست.
• نشانه‌های عفونت بعد از روز دوم و سوم: قرمزی که پخش می‌شود، درد و ورم بیشتر، چرک، بوی بد، خط قرمز رو به بالا روی پوست، یا تب. توضیح در درمان زخم عفونی.
• دو هفته گذشته و زخم هنوز باز است.
• هر زخم، حتی کوچک، روی پای فرد دیابتی یا کسی که مشکل گردش خون دارد. این زخم‌ها خانگی نیستند؛ درمان زخم دیابتی را بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

منابع

1. NHS: Cuts and grazes nhs.uk
2. American Academy of Dermatology: How to treat minor cuts aad.org
3. Cochrane (Dumville و همکاران، ۲۰۱۶): Topical antibiotics for preventing surgical site infection in wounds healing by primary intention cochranelibrary.com