زخم‌ها دو دسته‌ی بزرگ‌اند: حاد، مثل بریدگی، خراش، سوختگی و زخم جراحی، که با مراقبت درست در چند هفته خوب می‌شوند؛ و مزمن، مثل زخم بستر، زخم پای دیابتی و زخم‌های عروقی پا، که بیش از چهار هفته باز می‌مانند چون علتی زیر آن‌ها هست. درمان زخم مزمن با پیدا کردن و رفع همان علت شروع می‌شود (فشار، قند بالا، خون‌رسانی کم یا عفونت)، نه با عوض کردن پماد.
زخم‌های حاد
بریدگی و خراش
بریدگی با لبه‌ی تیز (چاقو، شیشه) و خراش با سایش روی سطح زبر (افتادن روی آسفالت) ایجاد می‌شود. بیشترشان سطحی‌اند و با شستن، پوشاندن و پانسمان روزانه در یک تا دو هفته خوب می‌شوند. بریدگی‌ای که لبه‌هایش باز می‌ماند در چند ساعت اول بخیه می‌خواهد. قدم‌ها را در مراقبت از زخم‌های سطحی نوشته‌ایم.
زخم سوراخ‌شده و گازگرفتگی
فرو رفتن میخ، سوزن، تکه‌چوب یا دندان حیوان. دهانه‌ی زخم کوچک است ولی میکروب را به عمق می‌برد. این زخم‌ها را نبندید و بخیه نکنید؛ زود معاینه شوند. گاز گرفتن سگ و گربه ممکن است به واکسن هاری و آنتی‌بیوتیک نیاز داشته باشد و واکسن کزاز هم باید بررسی شود.
سوختگی
از آب جوش، شعله، جسم داغ مثل اگزوز، برق یا مواد شیمیایی. عمق سوختگی تعیین می‌کند در خانه خوب می‌شود یا نه. کمک اولیه و درمان را در سوختگی با اگزوز موتور و صفحه‌ی درمان زخم سوختگی ببینید.
زخم جراحی
برشی که جراح می‌دهد و معمولاً با بخیه، منگنه یا چسب بسته می‌شود. بیشتر در دو هفته جوش می‌خورد. اگر بخیه باز شود یا محل عمل عفونت کند، زخم باز می‌ماند و مراقبت تخصصی لازم دارد: درمان زخم جراحی و باز شدن بخیه. دو زخم جراحی رایج را جدا نوشته‌ایم: زخم سزارین و زخم جراحی قلب باز.
زخم‌های ناشی از ضربه و تصادف
گاهی ترکیبی از بریدگی، له‌شدگی و کنده شدن پوست است و بافت مرده و آلودگی زیادی دارد. نمونه‌ای از درمان آن را در درمان زخم عمیق تصادفی نوشته‌ایم.
زخم‌های مزمن
زخم پای دیابتی
معمولاً در کف پا، نوک انگشتان یا روی برجستگی‌ها، روی پایی که بی‌حس است. چون درد ندارد، دیر دیده می‌شود. نشانه‌ها و انواع آن را در زخم پای دیابتی چیست و درمان را در درمان زخم دیابتی ببینید.
زخم بستر (زخم فشاری)
روی استخوان‌هایی که مدت طولانی زیر فشار می‌مانند: دنبالچه، لگن، پاشنه، کتف. در بیماران بستری یا کسانی که روی ویلچر می‌نشینند. از قرمزی ساده تا زخم عمیق تا استخوان. توضیح در چرا زخم بستر ایجاد می‌شود و درمان زخم بستر.
زخم وریدی (واریسی)
روی ساق و دور قوزک داخلی، کم‌عمق، پرترشح، با پوست تیره و ورم پا. علت آن فشار بالای سیاهرگ‌هاست و بدون جوراب یا باند فشاری خوب نمی‌شود. واریس و راه‌های درمان آن و درمان زخم عروقی.
زخم شریانی
روی انگشتان، پاشنه یا روی پا، با لبه‌های صاف، ته رنگ‌پریده و درد زیاد که با بالا گذاشتن پا بدتر می‌شود. پا سرد است و نبض ضعیف دارد. خون‌رسانی پا باید بررسی شود و گاهی رگ باز شود.
زخم عفونی
هر زخمی ممکن است عفونت کند. نشانه‌ها: قرمزی رو به گسترش، گرمی، درد بیشتر، چرک، بوی بد و تب. زخم عفونی در دیابتی‌ها اورژانس نیمه‌فوری است. درمان زخم عفونی. عفونتی که در پوست و چربی زیر آن پخش می‌شود، سلولیت نام دارد.
زخم‌های دیگر
زخم‌هایی که بعد از پرتودرمانی ایجاد می‌شوند، زخم‌های ناشی از بیماری‌های پوستی و خودایمنی، سرمازدگی و گاهی زخم‌هایی که زمینه‌ی سرطانی دارند. زخمی که با درمان معمول خوب نمی‌شود و ظاهر غیرعادی دارد، گاهی به نمونه‌برداری نیاز دارد. علت‌های رایج دیر خوب شدن زخم را در چرا زخم خوب نمی‌شود آورده‌ایم.
زخم شما در خانه خوب می‌شود یا نه؟
اصل‌های مشترک همه‌ی زخم‌ها
- زخم را تمیز و زیر پانسمان کمی مرطوب نگه دارید؛ زخم خشک دیرتر جوش می‌خورد.
- علت را رفع کنید: فشار، ورم، قند، سیگار.
- بافت مرده باید برداشته شود، ولی این کار درمانگر زخم است، نه شما.
- پروتئین و آب کافی بخورید و خوب بخوابید؛ توضیح در تغذیه برای بهبود زخم.
- اگر زخم بعد از دو هفته کوچک‌تر نشده، گیر کرده است. مراحل بهبود زخم را ببینید.
منابع
- NICE: Chronic wounds, advanced wound dressings and antimicrobial dressings (ESMPB2) nice.org.uk
- IWGDF Practical guidelines (۲۰۲۳) iwgdfguidelines.org
- NPIAP/EPUAP/PPPIA Pressure injury guideline (۲۰۱۹) npiap.com
- NHS: Leg ulcer, venous nhs.uk
